جمعه 28 اسفند 1394 / 18:11|کد خبر : 624|گروه : فرهنگی

شناخت زیبایی های اشعار و زبان شعر ملا مصطفی بیسارانی

شناخت زیبایی های اشعار و زبان شعر ملا مصطفی بیسارانی

درمیان این ادبیات اشعار بیسارانی هورامی بیشتر از همه گرد و غبار بی توجهی را بر خود گرفته اند به طوری که پس از سالیان بسیار کسی قصد این عمل را نداشته است که دلیل اصلی آن سهل انگارای فعالان ادبی می باشد .

به گزارش اورامانات، بررسی آثار ادبی از منظر زیبایی شناسی دیرگاهی است که در غرب آغاز شده است و امروزه راهی هموار را طی می کند که به بطن ادبیاتهای ملل دیگر نیز رجوع کرده و بستر شناخت ادبی آن ملل را گسترش داده است .

یکی از این ملتها ملت کرد می باشد که ادبیاتی غنی و ثروتمند را داراست و گویا بسیارهم تشنه ی این شناخت و بررسی می باشد.

شناخت و تجزیه ی ادبیات کردی از دیدگاه های تازه و روزآمدکردن مباحث آن گذشته از آنکه بر غنا و جذبه آن می افزاید باعث دلگرمی دوستداران این عرصه می گردد و درهای شناخت این ادبیات  را به سوی ما می گشاید .

درمیان این ادبیات اشعار بیسارانی هورامی بیشتر از همه گرد و غبار بی توجهی را بر خود گرفته اند به طوری که پس از سالیان بسیار کسی قصد این عمل را نداشته است که  دلیل اصلی آن سهل انگارای فعالان ادبی می باشد .

اشعار بیسارانی که در زمان خود زبانزد شاعران هم عصرش بوده اند امروزه نیز جای بحث بسیارند و هنوز هم پس از او شاعری نتوانسته است بر اشعار عاشقانه او شعر بسراید و این اشعار رنگ تازگی و شادابی را برود حفظ نموده اند که می کوشم در این مقاله چندی از این اشعار پر تکلف و زیبا  را شرح دهم و به بررسی آنها بپردازم .

 دستگاه زبانی بیسارانی

 اشعار زیبا و گوهرمانند بیسارانی که زیبایی خود را بر ذوق و درونیات جوششی شاعر مدیونند بلکه دستگاه زبانی و ساختار نگارش کلمه ها و زیر سلطه بردن آنها توسط شاعر نیز در این زیبایی و ظرافت تأثیر بسیاری دارند .

بیسارانی که از شاعران هورامی زبان ادبیات کردی می باشد تا آخر عمر بر شعر گفتن به زبان هورامی پایدار بود و غیر از این زبان به زبان دیگری شعر نسروده است .

بررسی این ساختار زبانی با زبان محاوره هورامی نشان می دهد که بیسارانی به نوعی خالق یک نوع زبان ادبی هورامی بخصوص به خود می باشد که نه در اشعار مه وله وی و نه در شاعران دیگر هورامان به چشم نمی خورد .

 این زبان شعری که در بطن آن بازی با کلمات و واج ها و تغییرات و سرپیچیهای زبانی قرار دارد همان به وجود آورنده ی ظرافتهای ادبی در اشعار بیسارانی می باشد .

برای مثال تغییرات نوع کلمه ها و افعال در این اشعار بسیار می باشد :

 هه ر بازیم مه که رد من چه نی یاران

مه شیم وه باوه ش نازک نازاران

 فعلهای (مه که رد) و (مه شیم) که به معناهای می کردم و میرفتم می باشد هیچگاه در زبان عادی هورامی به این شیوه نبوده است بلکه به صورت (که رێنێ) و (شیه ینێ) به کار رفته اند.

 یا در بیت دیگر :

گریه ی من جه داخ دووری که سی بی

ئه و جه ده رد بی باک وه ش نه فه سی بی

فعل (بی) که به معنای بود می باشد در زبان عادی هورامی (بێ) به کار می رود.

تغییرات زبانی در این اشعار از آن جهت که سبب وحدت اندام وار ساختار و معنا می گردد باعث بوجود آمدن ظرافت و زیبایی خاصی در اشعار این شاعر می شوند .

حذف افعال نیز در این اشعار به گونه ایست که شاعر پس از خواندن چند بیت تازه برایش تبیین می گردد که فعلی در آنجا گم شده است وگرنه این حذف فعلها که به قرینه ی معنوی است در خواندن تنها خود بیت حس نمیشود.

 

برای نمونه در این شعر :

بای شه ماڵ تای زوڵف

ده ستم دامانت تایێ جه تای زوڵف

.

.

باوه ره ش په رێم چوون طه یری تیژباڵ

هیمای دل یه کسه ر نبیه ن به زوخاڵ

 

در بیت اول شاعر فعل میخواهم را حذف نموده است که باتوجه به خواندن بیتهای بعدی و درنهایت بیت ششم برایمان روشن می گردد که شاعر هدفش از سرودن این شعر طلب آوردن زولف یار از باد بوده است .

 

یا همچنین اختصار جملات به شیوه ای هنرمندانه مقصود را زیباتر و باعث وحدت معنا گشته است که در بیت زیر پیداست  :

ئاهوی خۆته ن خیز دیده تیر خه تا

تاتاری ڕه وێڵ نافه موشک مه تا

شاعر با به کاربردن کلمه ی خیز که به معنای به دنیا آمدن می باشد به اختصار و زیبایی و حفظ معنی کمک بسیاری کرده است که تنها معنی (ئاهوی خوته ن خیز) میشود ای (آهویی که در خوته ن به دنیا آمده ای)  و همچنین عبارت (دیده تیرخه تا) که به معنی (ای که دیدگان تو همانند دیدگان اهل ختا می باشد) بر زیبایی آن افزوده است.

یکی دیگر از زیبایی های این اشعار از نظر زبان شناختی بحث استفاده فراوان از ضمیرها می باشد که سب شده است کمتر از خود اسم استفاده شود و این به کارگیری ضمیر به شیوه ای هنرمندانه باعث نوعی رجوع به ابیاتی قبلی می گردد .

برای مثال در این دو بیت :

ئه و دی هه م به ردش سه ر نه ده هانم

ڕاگیر بی په رێڕۆحی ره وانم

ئه و جه ئیشی زام هایله ی قاتڵ

ویش جه په روازی ئه و که رده ن باتڵ

ضمیرهای (ئه و) یا او که در ابتدای ابیات آمده اند هرکدام جانشین اسمی جدا هستند که اگر ما ابیات قبلی این دوبیت را نخوانده باشیم این ضمایر سوم شخص برای ما یکی به چشم می آیند درحالی که اولی ضمیر مار و دومی ضمیر روح است .

 آرایه های ادبی و ظرافت های شاعرانه بیسارانی

سرتاسر دیوان بیسارانی مملوء از اشعار عاشقانه ایست که اکثر آنها برای بیان حالات درونی شاعر و همچنین بیان دردها و مشکلات زمان فراق و دووری سروده شده اند و مخاطب اکثر این اشعار یار می باشد و گاها هم اشعاری به صورت محاوره میان اجزای طبیعت و خود و وجه مشترک آنها در غم و اندوه پیدا می شود .

همچنین اشاره به پدیده های ادبی که شاعران دیگر نیز برای آنها شعر سروده اند در این دیوان بسیار هست و تاکید شاعر بر چندین مسله زیاد است .

در اکثر این اشعار همچنین شاهد آنیم که بیسارانی در بیت اول موضوع آن شعر را ایجاد می کنند و در ابیات بعدی به وصف یا شرح آن موضوع می پردازد که بیشتر آنها هم درد دوری و فراق و یا وصف زلف و رخسار معشوق هستند .

مانند :

چراغم جیا........

هه ر که سێ که ردش تۆ جه من جیا

نا ئومید نیشۆ وه به ختی سیا

زیانش چیش بی ئه ر من تۆم بدیا

.

.

هه ر کوس که وته بان که ردشان کارێ

نه وینوو باڵات وه سه د ڕۆ جارێ

 

که شاعر در این شعر در بیت نخست موضع را فرد باعث جدایی قرار می دهد و در ابیات بعدی به دعاگویی آن شخص می پردازد.

 

آرایه های لفظی

 

واج آرایی

در اشعار بیسارانی آرایه واج آرایی بسیار دیده میشود و واج آرایی های اشعار او بدلیل اینکه از تعداد واج یکسان بیشتری برخوردار هستند زیباتر هستند و بر موسیقی درونی شعر نیز تاثیر دارند .

برای نمونه :

وه لاڵان لاڵان لاڵییام لاڵام

ڕوخسارم وه گه رد خاکپاش ماڵام

یا :

به که م که م که ردم ..........

کۆکۆ کۆی خه مان به که م که م که ردم

 

 اشتقاق

 آرایه ی اشتقاق نیز به نوبه ی خودش در اشعار بیسارانی مشاهده می شود ولی نه به شیوه ای رایج بلکه بسیار کم .

مانند :

سه نده ن نیمه یێ ئه ویچ هیجرانان

گه ره کشان به زور چه نه م بستانان

 

یا :

واصڵ بو به وه صل جه مینی لاڵت

بۆ بنیو وه بۆی زوڵفی زوخاڵت

 تکرار

تکرار در دیوان حضرت بیسرانی رواج دارد و شاعر برای تاکید برروی مسله ای در حول آن مسله از کلمه بسیار استفاده کرده است به طوری که بیشتر در آن شعرهایی که تکرار به کار رفته است کل شعر درمورد آن کلمه بوده است پس تکرار آن چیزی طبیعی است و به تنها استفاده از کلمه ای چند بار در یک بیت به ندرت وجود دارد

مانند :

چراغ قوربانه ن قوربان نیه نان

غه یر په ی تۆ په ی که س قوربان نیه نان

 یا :

سککه ی خه مناکیم به خه مناک کنیا

ته پڵی کۆسی خه م خه مناکیم شنیا

 تشبیه و استعاره

اشعار عاشقانه همگی دارای تشبیه و استعاره  هستند ولی تشبیه های بیسارانی به راستی جای درنگ و تامل هستند به گونه ای که در ذهن خواننده آن تصویر که می خواهند ترسیم می کنند .

 

دڵ زه مینه وه

مه فڕیۆ مه دو ویش زه مینه وه

چون تیفلان ماچۆ به و گیرنه وه

ئه و خاڵه م مه بۆ به و جه مینه وه

 

در این شعر دل به بچه خردسالی تشبیه شده است که برای خال روی دلدارش گریه می کنند و خواهان آن است.

 یا استعاره یار و ئاهو :

 

ئاهوی خۆته ن خیز دیده  تیر خه تا

تاتاری ڕه وێڵ نافی موشک مه تا

 

تضاد

بیان مسائل شعری بیسارانی به گونه ایست که با آوردن کلمات متضاد زیباتر می شود و شاعر نیز از کلمات متضاد بسیار بهره گرفته است :

سودشان چێشه ن قیبله م جه ی خاسته ر

دوعاگوی تۆبان هه ر شام هه ر سه حه ر

 

یا :

شه وان تا به ڕۆڕۆان تا به شه و

هیچ نمه زانان غه یر جه خورد و خه و

 

تلمیح

تلمیح و اشارات به وقایع تاریخی در اشعار بیسارانی جایگاه ویژه ای دارد و رایج نیز بوده که گاه برای آن واقعه خود شعری سروده است و گاه در ضمن یک شعر دیگر با موضوعی متفاوت اشاره ای کوچک به آن واقعه نموده است .

 

برای مثال در شعر :

دڵه دیت فه رهاد تاشا بیستون

دیت چێش ئاما پیش شای چون مه جنون

دیت به هرام جه چین چوون بی خاک نشین

دیت چون وه یلان بی خه سره و په ی شیرین

دیت پۆشا زه نار شێخی صه نعانی

دیت چوون که فت یوسف نه چای زوڵمانی؟

شاعر با هنرمندی تمام بسیاری از وقایع و حوادث تاریخی در یک شعر نصیحتانه به دل خود نام می برد و تضمین به چند واقعه در یک شعر می کند .

 

لف و نشر

بدلیل زبان رسا ی اشعار بیسارانی و بیان جملات پشت سر هم و دور نیانداختن توضیح کلمات در ابیات و شعارها لف  نشر در اشعار او به ندرت یافت می شود.

مانند :

جه کوره ی ئایر جه بڵێسه ی نار

ستێزام چون به ڕق ئاوکه ردم هاوار

                                                                                              

 

اغراق

بزرگ نمایی ها در اشعار بیسارانی بسیار هستند و به گونه ای آنها را بیان نموده که خواننده به اغراق بودن آن پی نمی برد . در این اشعار شاعر پس از بیان حالات روحی ور وانی خود آرایه ی اغراق را به  کار می برد تا بلکه خواننده بیشتر تأمل کند و عملی بودن آن اغراق را تا حدی باور کند .

 

مانند :

ناڵه م نه ئاڵه م ئایر خێزنا

ئه سرینم تۆفان نوح ئه نگیزنا

 

حسن تعلیل

این آرایه و دلیل تراشی ادبی برای حالات و وقایع در اشعار بیسارانی بسیار رواج دارد و به شیوه ایست که حرف دلیلی را در این اشعار نمی بینیم و آنها حذف شده اند .

مانند :

ئارۆ خه مانم چون ده ماوه ند بی

دیده ی قیبله ی ویم به ندی شه وبه ند بی

 

مباحث شعری بیسارانی و اعتقادات شعری او

همانطور که قبلا گفته شد اشعار بیسارانی همگی دارای مضمون عاشقانه و به ندرت عارفانه ای هستند که این اشعار عاشقانه بیشتر وصف حالات شاعر در زمان فراق هستند و بیان رنج و تعب های زمان دوری از معشوق .

مخاطب در شعر او بیشتر یار می باشد و حتی در شیوه ی اشعار پند مانند او نیز این مخاطب معشوق می باشد و برای او بیان شده است ولی این اشعار برای همگان پند هستند و بسیار دلنشین و به جا هستند مانند :

ئازیز ئه ر سه د بار به دانی به د گۆ

وێنه ی سه یل به دی ی من واچان به تۆ

تۆ هه ر به و چنار سپی بنمانه

جه وانه ی به دان جه لا بستانه

در این شعر که مضمون آن پند هست شاعر از درعشق و سخن با معشوقش این پند را بیان نموده به طوری که می توان گفت این شعر دو مضمون عاشقانه و پند دارد که در هم تلفیق شده اند . این شعر که بیان کننده آن است که سخن انسان های بد و حسود مانند بارانی می باشد که بر تنه ی درخت چنار می بارد و درخت چنار نیز به جای از رونق افتادن بیشتر سفید و زیبا می گردد و انسان ها نیز در برابر سخنان افراد حسود می بایست به این شیوه باشند .

یا در شعری عاشقانه ای دیگر بازهم این شعر را با مفهومی نصیحت وار به پایان می رساند .

ئارۆ دیم به چه م نازک ئه ندامێ

ساوای ته ن ته ڕاو توله نه مامێ

و در پایان :

یانی جه هه ر کۆ نه مامی باخ بو

یا ئه و وه باڵای ویش به ده ماخ بو

هه نی به باڵای ویشان نه نازان

ئاوات وه سایه ی باڵاش بوازان

 

که در این شعر نیز شاعر پس از وصف معشوقش در ابتدای شعر در دوبیت آخر شیوه ی نصیحت پیدا می کند و به این صورت آن را به پایان می رساند که در اشعار شاعران دیگر به ندرت به چشم می خورد .

استفاده از موضوعات ادبیات کردی

در ادبیات کردی و بخصوص بخش عاشقانه آن یک شاعر گاها به بیان موضوعی می پردازد و آن را چون قانونی فرض می کند در ادبیات و بعضی شاعران نیز از آن پیروی می کنند و اشعاری بر مبنای آن می سرایند .

بیسارانی نز از آن دسته شاعران بوده که به این موضوعات مهم ادبی در اشعار دیگر شاعران اشاره کرده است و به تفسیر بیشتر آن موضوع نیز پرداخته است .

مانند بیتی که شاعر بزرگ کرد در آن موضوعی ادبی زیبا را بیان می کنند و جای معشوق را به جای دل چشم می دانند که باید معشوق در دل نباشد و در چشم عاشقش قرار گیرد و در این باره می فرماید :

توکه حوریت وه ره نێو جه نه تی دیده م چ ده که ی

له و دڵه ی پڕ شه ره رو سینه یی سوزانم دا

و بیسارانی نیز بر سر این موضوع دو شعر سروده است و بسیار این موضوع را رونق بخشیده مانند :

دڵ ئاه مه کیشو گڕ مه یو وه به ر

نه با نیشه الله پیت یاوا زه ره ر

تیدا مه نیشه هه ی به ر گوزیده

بۆ با جات که رو وه بانی دیده

یا مه وله وی کرد نیز درباره ی حالات عاشقی اش می فرماید :

چه پ گه ر نمازۆ ساتێ فه راغه ت

ئه ی خوا یا وه صڵ یا مه رگ یا تاقه ت

بیسارانی نیز در همین موضوع سروده است :

 

به دوعای شه ریف شه و سوب بیداران

یا تاقه ت یا مه رگ یا وه صڵی یاران

پایان اشعار بیسارانی

اشعار بیسارانی علاوه بر درون مایه ی زیبا و فن بسیار هنرمندانه در سرودن آنها به نوعی تیکه کلام افراد سالخورده امروزی شده اند . بیسارانی در انتهای اشعارش و پس از شرح حالات و یا شرح یک داستان با یک یا دو بیت موضوع را به هم میبندد و تمام مقصود خودرا بیان می کنند و این از زیبایی های ادبی او است که در اشعار شاعران دیگر بسیار محدود است .

 

اکثر این ابیات نیز دعایی هستند مانند :

یا شا به شقی ویت خاتر ئازادان

نه ریشان نه دام ناشی صه یادان

 

یا :

هه ر که س بکه رۆ غه ریب نه وازی

بی شک خوداوه ند لێش مه بۆڕازی

  

منابع : دیوان بیسارانی . حکیم ملا صالح

 پژوهشگر : بهنام شریفی

انتهای پیام/





برچسب ها :

ملا مصطفی بیسارانیاشعار و زبان شعر بیسارنیفعلان ادبیشهرستان سروآباد

نظرات کاربران :

اولین نفری باشید که در مورد این مطلب نظر می دهید!

دیدگاه های ارسالی شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد.
پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

نام *
 

کد امنیتی
 
   
Hawramanat Telegran Channel


آخرین اخبار
پربازدیدترین های یک ماه اخیر