چهارشنبه 8 مهر 1394 / 08:36|کد خبر : 55|گروه : فرهنگی

زبان هورامی:

زبان شناسی / زبان هورامی را بیشتر بشناسیم

زبان شناسی / زبان هورامی را بیشتر بشناسیم

زبان هورامی، زبانی مستقل با لهجه های مختلف و قواعد دستوری و غنای كامل در كلمات و اصوات و از زبانهای زنده دنیا است، كه نیاز به حتی یك واژه بیگانه ندارد.

به گزارش خبرنگــار هورامانات؛ زبان هورامی جزئی از زبان های هند و اروپایی و یكی از شاخه های زبان ایرانی است. برخی بر این باورند كه زبان هورامی جزو گویشهای كُردی نیست و هورامیها كُرد نیستند. اما خود مردم هورامی زبان خود را از هر نظر  كُرد می دانند و دقیقا نیز همین طور است.


عین همین مطلب را درك كینان در كتاب« كُردها و كردستان« با ترجمه آقای ابراهیم یونسی آورده است و درباره حدود آن می گوید:‌ امروزه قزلباش های تركیه، كاكایی های عراق و مردم هورامان ایران و ساكنان نواحی مركزی زاگرس تا جنوب شاهراه خانقین -  كرمانشاه به زبان زیبای هورامی تكلم می كنند.


گروهی زبان شناسان می گویند، هورامی كردی نیست و از دسته زبان های ایرانی است كه در یك ناحیه ساكن بوده اند اما به سبب هجوم سایر كردها پخش شده اند. درهمین مورد «ئی. سونیس» اشاره می كند: اغلب گفتار گورانی را در فهرست كردی قرار می دهند، در حالی كه واقعیت چیز دیگری است. ویژگی دستوری و واژگان كرمانجی هیچ پیوندی با گورانی ندارند.


افرادی که کُردی هورامی را به عنوان گویشی از گویشهای کردی نمی پذیرند، حق دارند . زیرا واقعاَ این گویش با سایر گویشها متفاوت است. اما فراموش نکنیم که در فارسی نیز چنین است و گویش سمنان و سرخه و شهمیرزاد در استان سمنان که سه شهر همسایه اند، حتی با خودشان فرق می کند، چه رسد به سایر گویشهای فارسی .


تقسیم بندی گویشها نه تنها در کُردی بلکه در هر زبان دیگری کار دشواری است .مثلاً کردی ایلام با کرمانشاه بسیار شباهت دارد . در همین حال زبان مردم بدره ایلام بیشتر شبیه شرق کردستان و منطقه ی کلیایی در شمال شرق کرمانشاه است . اما زبان منطقه هندمینی یا هیلمینی در نزدیک بدره تفاوت آشکاری با گویش بدره دارد و بیشتر به لکی و لری شباهت دارد.


احمد نظیری شاعر، نویسنده و محقق زبان هورامی در مورد زبان هورامی چنین می گوید: هورامی دارای زبان كاملی می باشد البته با توجه به اینكه كردی سورانی زبان رسمی و نوشتاری كردستان است به خاطر نگاهداشت آن تمام گویش های دیگر كردی را لهجه نامیده اند.


استاد دهخدا در كتاب لغت نامه در مورد زبان هورامی چنین می گوید: زبان هورامی یك زبان مستقل است كه دارای لهجه های مختلف بوده و در كردستان جنوبی رایج و ساكنین در طول حیات تاریخی خود بدان تكلم نموده اند و دارای قواعد دستوری و غنای كامل در كلمات و اصوات می باشد و با وجود تغییرات در دوران تاریخی از كیفیت و لطافت و روانی آن كاسته نشده است.


مانند سورانی اعرابش با حروف و چون زبان عربی دارای قواعد و چارچوب محكم می باشد و در فراوانی و كوتاهی كلمات و جملات یك زبان پربار و قاعده پذیر است. در رعایت مذكر و مونث مجازی و حقیقی، سماعی و قیاسی اسماء، اشارات، معرفه و نكره، صفت های فاعلی و مفعولی و ضمایر و غیره اگر از عربی برتر نباشد كمتر هم نیست.

 

با جرات می توان گفت زبان هورامی، یكی از زبان های زنده ی دنیا است كه نیاز به حتی یك واژه بیگانه ندارد مگر در مواردی كه مانند دیگر زبان ها وارد گشته باشد و در زبان هورامی هر گاه لازم باشد می توان آنها را زود جایگزین كرد.


همچنانكه با آمدن زبان عربی به عنوان زبان دینی هورامی بدون داشتن فرهنگستان زبان به وسیله مردم عامی بلافاصله شروع به جایگزینی كلمات و اسما كرد یا آنها را كوتاه نمود . مانند: وضو: ده س ویسم ،  صلوة: نماز ، صوم: روچی ، مسجد: مزگی


امروزه با توجه به شواهد و سندهای موجودی که از منطقه اورامانات کردستان به جای مانده است، نشان می دهد که زبان هورامی چهار هزار سال قبل از پیدایش لهجه سورانی در بین ساکنین اورامانات که از بین النهرین به این منطقه مهاجرت نموده اند، وجود داشته و می توان ثابت کرد که زبان کُردی اصیل همان زبان هورامی است که امروز به چندین گویش متفاوت تلفظ می شود، همچنین در این اسناد شواهدی مبنی بر اینکه چهار هزار سال قبل در منطقه اورامانات شورا وجود داشته و اغلب به حل و فصل مشکلات مهم منطقه و روستا همت گماشته اند.

 

صاحبنظران اروپایی نیز عموما بر این باورند که زبان هورامی کردی نیست و مردمی که بدان سخن می گویند کرد نیستند. اما خود این مردم خود را از هر حیث کرد می دانند. این نکته شگفتی است که با این که برقانی و مکری در کردستان شمالی و جنوبی ادبیات بزرگی پدید آورده اند شاعران دربار والی های اردلان و نیز امرای بابان در سروده های خود هورامی را در مقام لهجه ای مهذبتر و متمدن تر از لهجه خشن گفتاری امری مذکور به کار برده اند.

 
در ادامه همین مطالب اشاره می گردد: این مطالب همه به ظاهر حکایت از این دارد که این منطقه در گذشته ای دور جایگاه مردمی پیشرفته و گورانی زبان بوده و بعدها معروض امواج تهاجم کردهای چادرنشین و خشن بازی واقع شده که در میانشان اقامت گزیدند و زبان و حکم خود را برایشان تحمیل کردند.


زبان هورامی شاید بی نیازترین زبانی باشد كه گویندگانش در نهایت راحتی و بدون احتیاج به كلمات بیگانه در مسیر صحیح قرار داده و به مقصود می رساند.


این ادّعا خاصّ این گویش نیست، خود زبان فارسی نیز چنین است و افرادی مانند دکتر میر جلال الدین کزازی استاد برجسته ی ادبیات فارسی با سره نویسی خود این را به اثبات رسانیده اند.


اما نباید واقعیت را زیر پا نهاد . زیرا همه ی زبانها واژه ستانی داشته اند و دارند و اگر ما از زبان عربی بهره می گیریم و تا به حال برده ایم به خاطر اعتقادات دینی بوده است .
اما چند جمله به زبان زیبای هورامی :


آرو وَروه وره وارو = امروز برف بسیاری بارید .


چیش ماچی ؟ =  چه می گویی؟


پـِی کو مِلی ؟ =  کجا می روی ؟


مزانو = نمی دانم .


امروزه هورامی زبانان بیشتر در منطقه اورامانات سروآباد، پاوه و شهرهای اطراف آن، بیاره، سلیمانی و حلبچه ی عراق و منطقه مریوان ساکن هستند، مردم کَندوله در نزدیکی میانراهانِ در دینور نیز هورامی سخن می گویند.

زبان شناسی/ زبان هورامی را بیشتر بشناسیم

می گویند هورامان یعنی سرزمین ابری، در کُردی به ابر می گویند هَـور. درباره نام هورامان گفته های دیگری نیز هست ."برخی هورامان را جایگاه آمدن "خوه ر" یا خورشیددانسته اند. برخی نیز بر این باورند که هورامان سرزمین اهورا یا خانه اهورا است. "مان به چم خانه که هنوز نیز واژه خان و مانکاربرد دارد"و من این را بیشتر باور دارم زیرا هنوز در میان پیروان آیین یارسان سرزمین هورامان تقدس ویژه ای دارد و با نام کعبه هورامان زیارتگاه مردم اهل حق است.


شعری زیبا به زبان هورامی


 وه هــــه ورامـان دا وه هـــه ورامــان دا          ئه ی دلَ سه فه ر كه ر وه هه ورامان دا
 خسـوس جه فه سلـــَـی نه و وه هاران دا      سه رشاخ سه ركه مه رسه ركوَساران دا
 هــــاژه ی وه رواوان نـــه گــــوَلاوان دا              ده نگـــــی كنـــا لــه يـل پوَلـــی لاوان دا
 نه ك ته نيـا دلـَـیَ بـه لـَكـــو هــــه زاران       مه بان شه يدا ومه س فه سلی وه هـاران
 زه مــزه مــه ی شــادی ئاهه نگـی يـاران            ته رِكه ران گه رده ن به قه تره ی واران
 پـه رِكه را كوَلـَـیَ سـه وزه وسه يده ران         چــوون بــاوی قـه ديم ياسای حه يده ران
 سه رله ته ره ی  شه وق خوَل مدا به ناز           بـــه گـــرمه وهـــه را ته يـر مدا په رواز
 ئه رپه ی رِاگه ی حه ق وه رپه ی سيرانه ن     «مَجمَــــعُ البَحرَيـــــن» رِای هـــوراما نه ن
 په ی رِه فعی خه مان شاخش رِه فيـَـعه ن       په ی درونـی تنگ خاكش وه سيـَـعه ن
 شه رته ن ميرزايی چوون كوَسار گه ردان         بـــه يوَ بگـَـيلـَـوَ شـــاخ وو كوَو هــه ردان


شعری از ميرزایی - وه هاری بی تین


واچــــدی نــــازارا دل خه به ردارا                          ئاخـــــو هه ژاران كه ی شا وه هـــارا
هه تا فه له ستین چادر نشینا                             چه می چه م داری وه هــــار مه وینا
تا نه قشه كیشی من ئیستیعمارا                        هه راله بره یمی هه ر هه رسیش وارا
شراخه و ره عد و به رق و وه هاری                      عه ینه ن شكه نجه و لاشه و هه ژاری
واچدی مولوی وه هاره ن بی سه رد                     تشریف مه به ران خال خاسان په ی هه رد
ئافه رین «صَیدی» خاسش گوفتاره ن                  «فیشته ر خه مناكیش فه سلی وه هاره ن»

/ انتهای پیام





برچسب ها :

زبان شناسیزبان هورامیمیرزای هورامی

نظرات کاربران :

پاوه [چهارشنبه 4 فروردین 1395 | 15:18] پاسخ

هورامی نه کردی است نه فارسی و بلکه قدمتش از آنها بیشتر است زبان هورامی هنوز خصوصیات یک زبان کهن را حفظ کرده است مانند وجود صفات و ضمایر و صرف افعال مذکر و مونث و وجود حروفی که در کردی و فارسی وجود ندارند. پس بی جهت زبان کهن هورامی را برای خوش آمد ناسیونالیست های سورانی و کرد مورد حمایت استعمار بی جهت به زبان حادث کردی که 300 سال بیشتر قدمت ندارد ربط ندهید

pawe [دوشنبه 9 فروردین 1395 | 08:34] پاسخ

زبان هورامی تمام ویژگی های یک زبان باستانی را داردمانند رعایت جنسیت در صرف افعال و ضمایر و صفات و وجود اصوات و صامت هایی که در زبانهای فارسی و کردی موجود نیست. بنابراین زبانی که قدمتش از فارسی دری هم بیشتر است چگونه می تواند زیر مجموعه زبان کردی باشد که خود به مراتب حادث تر است. قلت جمعیت نمی تواند بهانه ای برای این امر باشد . امروزه زبان اوستایی متکلم ندارد و نیز زبان پهلوی و با این حال این دو زبان اصالت خود را حفظ نموده اند زیرا قواعد و واژه های مخصوص بخود را دارند و این در باره زبان هورامی نیز صادق است.در گذشته نه چندان دور مردم اورامانات خود را گوران میدانستند و نام کرد به اقوام جاف و اردلان و سورانی اطلاق میشد و تنها در چند دهه اخیر در اثر رشد ناسیونالیزم کردی و توسعه ابزارهای پخش و ترویج زبان و فرهنگ سورانی مانند کتب و جراید و کانال های ماهواره ای و سایتهای انترنتی بود که بتدریج این حس مستقل بودن هورامی ها یا گوران زایل شد. اما تجارب کردستان عراق نشان داد که ناسیونالیزم کردی بیش از هرچیزی زبان هورامی را تهدید میکند . در گذشته نه چندان دور در استان سلیمانیه عراق تعداد متکلمین بزبان هورامی بسیار بیشتر از امروز بود اما در یک قرن اخیر زبان هورامی در عراق به چند روستای دور افتاده منحصر شده است. و هرگاه بحث زبان مادری پیش می آید ناسیونالیستهای کرد و گروههای قومگرای آن که مورد حمایت امپریالیزم و صهیونیزم اند سعی دارند وانمود کنند که مثلا زبان سورانی زبان مادری همه مردمان ساکن در غرب ایران یا شمال بین النهرین است و همانند ناسیونالیستهای عرب و ترک و فارس سعی در اسیمیله کردن قومیتهای کوچکتر دارند این آسیمیلاسیون در شمال بین النهرین اقوام آسوری و کلدانی و شبک و یزیدی و هورامی را مشمول خود قرار داده است.

shaho [جمعه 28 خرداد 1395 | 02:54] پاسخ

http://8pic.ir/images/z5lmiz5ms8t69oaov02c.jpg
این سند یا میثاق توسط بزرگان پاوه در سال 1228 قمری نگاشته شده و ممهور به مهر ملا حسین قاضی اورامان( هورامان) است که درآن بزرگان پاوه و هورامان خواهان اتحاد در برابر اکراد به گفته آنان خیانت بنیاد و فاسد الاعتقاد شده اند و این سند نشان میدهد که مردم پاوه و هورامان در گذشته خودرا کرد نمی دانستند.

پاوه [دوشنبه 2 اسفند 1395 | 15:11] پاسخ

برای حفظ یک زبان باید راهبرد و استراتژی داشت نه با تععصب کار پیش میرود و نه با خود بزرگ بینی و فخر فروشی! زبان سورانی زمانی توانست پیشرفت کند و جنبه جهانی بخود گیرد که خود را از چنبره زبان فارسی رهانید و یک زبان مستقل اعلام کرد حال هورامی زبانها که زبان خویش را لهجه ای کم اهمیت از زبان کردی میدانند چگونه میخواهنذ زبان خودرا با وجود حجم بسیار بالای رسانه های دیداری و شنیداری و نوشتاری کردی سورانی حفظ کنند. متاسفانه ما بدون دلیل زبان خویش را آوایزان این و آن کرده ایم یکی میگوید لهجه اصیل کردی و دیگری می گوید لهجه اصیل پارسی و ... در حالیکه زبان هورامی دارای خصوصیاتی است( وجود جنسیت در صرف افعال و ضمایر و صفات و نیز و وجود اصوات و حروف ویژه) که نه در کردی وجود دارد و نه در پارسی حال چگونه ممکن است زیر مجموعه آنها باشد؟

لک [شنبه 14 اسفند 1395 | 20:28] پاسخ

من لک زبان هستم ولی عاشق منطقه هورامان و مردم هورامی. البته یک چیز برایم جالبه اینکه در استان کرمانشاه، هورام ها از نظر فرهنگ و تحصیلات از بقیه (از جمله سورانهای اطرافشان)بالاترند ولی در استان کردستان قضیه تاحدی معکوس است!؟؟ این موضوع برایم عجیب است اما به هرحال عاشق پاوه و مردم فهمیده اش هستم خدایی کاش همه ایران یا کردستان مثل پاوه بود. درمورد زبان ولی به نظرم هم هورامی و هم لکی بدون تردید زبان هایی از مجموعه کوردی هستند. مشکل اینجاست که بعضی نمی پذیرند کوردی یک زبان نیست و بعضی فقط سورانی را نوع معیار کوردی می دانند در حالی که کوردی هم مانند ترکی، از چند زبان تشکیل شده نه چند گویش. بژی هورامان ولاتی پاکان

محمد از پاوه [چهارشنبه 3 خرداد 1396 | 01:49] پاسخ

زنده باد قوم هورامی.
زبان هورامی یک زبان مستقل است. نه گویش
انگار. بعضی ها فرق بین زبان و گویش رو نمی دانند
یک زبان مستقل چه خصوصیاتی باید داشته باشد که زبان هورامی ندارد.!

دیدگاه های ارسالی شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد.
پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

نام *
 

کد امنیتی
 
   
Hawramanat Telegran Channel


آخرین اخبار
پربازدیدترین های یک ماه اخیر