چهارشنبه 1 مهر 1394 / 14:04|کد خبر : 5|گروه : فرهنگی

سیاچمانه

سیاچمانه، آوازی برای ستايش اهورامزدا / کردستان قديمي‌ترين خاستگاه موسيقي جهان است

سیاچمانه، آوازی برای ستايش اهورامزدا / کردستان قديمي‌ترين خاستگاه موسيقي جهان است

در ويژه‌نامه‌ی موسيقيايي «فاسکه‌که» که در فرانسه منتشر مي‌شود، آمده که ايران قديم و سرزمين «مزوپوتاميا» يعني جايگاهي که کُردها اکنون در آن سکونت دارند، قديمي‌ترين خاستگاه موسيقي جهان بوده است.

به گزارش هورامانات به نقل از کردتودی، گزنفون مورخ يوناني می‌نویسد که بعد از حمله‌ی يونانیان به ايران و شکست کوروش هخامنشي از يوناني‌ها، هنگامي که لشگر يونان قصد بازگشت از کُردستان را داشت، کُردها با خواندن نغمه‌ها و سرودهاي دسته جمعي، يوناني‌ها را مورد حمله قرار دادند. او اشاره می‌کند که  چگونه کُردها در آن زمان با هنر موسيقي آشنايي داشتند و حتي از آن در جنگ ها هم استفاده مي‌کردند (آفرينش).


ملك الشعراي بهار مي‌گويد: گاتا ها سروده هايي به شعر هجايي در  ستايش اورمزد و ساير خدايان آريايي (امشاسپندان) است كه با لحني مخصوص و باصداي بلند وآهنگين خوانده شده است (سهامی، 84) در نامه سرانجام (آیین پردیور( مهم‌ترین کتاب آیینی یارسان آمده است: زماني که خداوند قصد داشت روح را در کالبد آدم بدمد، روح در کالبد آدم قرار نگرفت تا اين‌که بعد از چند روز خداوند به بنيامين دستور داد که روح را در کالبد آدم بدمد و بنيامين آوازي براي روح خواند و روح در کالبد آدم جاي گرفت.
 

به نظر می‌رسد این آوازی که در منابع یاد شده از آن سخن به عمل آمده است همان «آواز مادر» باشد گر چه هوره، مور و سیاچمانه آواز های اغازین کُردها هستند اما نمی‌توان گفت این آواها همانی است که این‌جا و دیگر منابع از آن یاد شده است چون آن چنان‌که در بالا ذکر شد این آوازها هر کدام به گروه‌های خاصی از اکراد است.


هوره، مور و سیاچمانه ریشه و منشأ در یک آواز مادر دارند برای تأیید این مدعا تشابهات میان این سه آواز را در زیر ذکر می‌کنیم: نواي سياچمانه هم‌چون مور در ريتم به شيوه‌ي هوره مي‌باشد (عزيزي،1386). به نظر می‌رسد که این آوازها در آغاز برای ستايش اهورامزدا/ اورمزد بکار رفته و کُردان با اهورامزدا شروع به خواندن مي‌کردند.


«ای اهوره! زندگانی نو و سرشار از (اشه) و راستی را به ما ارزانی دار».(گاتان، هات 34 بند 15).محققی دیگر بر این نظر است که كلمه هوره و نامگذاري آن قدمتي حدوداً 7000 ساله دارد و به دوران پيامبري زردتشت مي رسد در «گاتاهاي يسنا» كه بخش مهمي از اوستا است و به صورت منظوم نگاشته شده و لذا در آن زمان، مردم براي خواندن آن و نيايش اهورا مزدا آوازي را سر داده كه آن را هوره ناميده‌اند، هوره نداي حق طلبي بوده و كرداري نيك، پنداري نيك و گفتاري نيك را آواز كرده است (جاني، 1384) اما باید اشاره کرد که به نظر می‌رسد که کاربرد واژه‌ی «هوره» برای این آواز درست نباشد چون گرچه هوره به اهوره نزدیک‌تر است اما از طرف دیگر نام کاربران آواز سیاچمانه هم با اورمزد یا اهورامزدا نزدیکی و پیوند خاصی دارد چنان‌که آنان را «هورامی» و سرزمینشان را «اورامان» می‌خوانند به همین دلیل است که این آواز می‌تواند همان «آواز مادر» باشد که در بالا از آن سخن گفتیم.


رضا موزونی، محقق و پژوهشگر کرماشانی در قدمت هوره به تاریخچه شش هزار ساله ساز تنبور اشاره می‌کند و معتقد است که به دلیل اشتراک شعرهای هوره از لحاظ وزنی با اشعاری که در مقامات تنبور اجرا می‌شوند و هم‌چنین مشترک بودن برخی از این مقامات مانند «سحری» می‌توان قدمت هوره را نیز همسان با ساز تنبور و به شش هزار سال تخمین زد (حمید، 1386). اما باید اشاره کنم که با استناد به همین منبع در ارتباط با تنبور و تاریخچه آن اشتراک وزن، اشعار و مضمون آن‌ها در کنار تشابه مقامی فقط خاص هوره نیست و در مورد سیاچمانه و مور هم صدق می‌کند و در نتیجه این قدمت تاریخی را می‌توان به «آواز مادر» نسبت داد.
 

ژان دورینگ در کتاب خود با عنوان «موسیقی و عرفان، سنت اهل حق» به این اشاره دارد که گاتاها در اوراد مزداپرستان به صورت آهنگین براساس ضرب حروف مصوت و ترجیحاً در معبد (آتشکده) خوانده می‌شد چنان‌که اشعار و متون مقدس آیین پردیور هم با لحنی آهنگین و در معبد یعنی جم خانه سروده می‌شود و همانند گاتاها هجایی می‌باشند (1378: 20) مراد از آوازی که یارسانیان در جم خانه می‌سرایند هوره یا بهتر است گفته شود زیر شاخه‌ایی از این آواز است اما باید اشاره کنم که در بیان آواز مور هم جنبه مذهبی و آیینی غالبیت افزون‌تری دارد طوری‌که مور اکثراً برای مردگان و ارتباط آن‌ها با این دنیا و جهان ماوراء یعنی جهان اخروی سروده می‌شود و این نشان از ریشه آیینی و مذهبی این آواز است. جنبه‌ی آیینی و دینی آواز سیاچمانه هم چنان‌که در بالا اشاره کردیم واضح است به همین دلیل است که بنا بر ریشه مذهبی این آوازها و تشابهات میان‌شان، به جرأت می‌توان گفت آوازی که دورینگ از آن یاد می‌کند همان «آواز مادر» است.   

 
حشمت‌الله طبیبی می‌نویسد که نمونه‌های زیادی از الحان و آهنگ‌های موسیقی اصیل و سنتی ایران باستان در بین ایلات و عشایر غرب ایران به ویژه نزد تنبور نوازان اهل حق یافت می‌شود كه «مقام»، «طرز»، «هوره»، «سیاچمانه» و «بیت» نام دارند، البته به این آوازها و مقامات باید «مور» را هم بیفزاییم چون بنابر تشابهات و کاربرد آن، مسلماً میراثی معاصر این آوازهاست و همین وجود هم‌زمان این آوازها خود نشان از ارتباط میان‌شان و نتیجاً وجود منشأ مشترک را به اثبات می‌رساند.


گروهي از محققان ادبيات عاميانه معتقدند كه قديمي‌ترين اجراكنندگان و سازندگان ترانه‌هاي عاميانه مثل هوره، مور و سیاچمانه مردمان جوامع عشايري و چوپانان بوده‌اند كه در هنگام چراندن گله در مراتع و كوهپايه‌هاي سرسبز از سر ذوق يا دلتنگي بدان پرداخته‌اند (نورمحمدی،1385) بر ما معلوم است که جامعه‌ی عشایری Nomadicو کوچرو در بین‌النهرین و ایران باستان از قدمت فراوانی برخوردار است بدان حد که این حوزه‌ی فرهنگی در زمره‌ی حوزه‌های اولیه در اهلی کردن دام و گیاهان بود یعنی اولین مناطق در ظهور جوامع شبانی و کشاورزی، و بهتر است بگوییم که مهبانگ (BigBang) فرهنگی به معنای واقعی در حوزه‌ی بین النهرین و در همسایگی ایران زمین اتفاق افتاد به همین دلیل است که می‌توان گفت «آواز مادر» هم از این منطقه به میان سایر ملل راه یافته است.


فاروق صفي‌زاده در کتاب «پژوهشي در باره‌ی ترانه‌هاي كُردي» می‌نویسد همين شيوه بیان هوره با گذاشتن دست در بغل گوش و محترمانه نشستن در خواندن قرآن هم به كار مي‌رود. اگر توجه داشته باشیم شیوه‌ی بیان سیاچمانه و مور هم‌چون هوره با حالت دست به گوش گذاشتن و احترام نهادن در هنگام خواندن آن است. او در مورد سیاچمانه خاطر نشان می‌کند که این آواز یکی از مقام‌های سی گانه موسیقی کُردی است که از لحاظ محتوایی مضنون عشقی آن بر محتوای مجلسی و مذهیی اش ارجحیت دارد. زبان شعر سیاچمانه اورامی است. او در ادامه می‌گوید نزدیک‌ترین مقام به سیاچمانه، «هوره» است که ما با آگاهی به نزدیکی مور با این دو آواز می‌توانیم ریشه مشترک‌شان را اثبات کنیم چنان‌که بنابر تشابهاتی این‌چنینی نشانگر کارکرد آیینی آن‌ها و هم خانواده بودن‌شان است و ادله‌های ما را در اثبات فرضیه‌مان محکم‌تر می‌کند.
 

منطقه‌ی کرماشاهان وارث سه گونه از كهن‌ترين و قدیمی‌ترین آوازهای جهان است (هنرجو،1386) که به جرأت می‌توان گفت با وجود ریشه مشترک آن‌ها، مادر آوازهای جهان در این حوزه فرهنگی می باشد، این سه گونه آواز بدین قرار است: ۱ـ هوره ۲ـ سياچه مانه ۳ـ مور
بررسي خانم استارك پژوهشگر فرانسوي نشان داده كه مور شباهت خاصي با آواهاي منطقه‌ی آلپ دارد و بر آن است كه این آوازها از مور نشأت گرفته‌اند. به گفته‌ی وي بر اساس بررسي‌ها، بسياري از آواهاي ژاپني‌ها هم از مور و هوره به عاریت گرفته شده‌اند (ایرنا، 1386) خانم استارک از از سیاچمانه سخنی به میان نیاورده است و این احتمالاً به علت عدم آشنایی ایشان با منطقه‌ی اورامان بوده است اما شواهد ارتباط این آواز با مور و هوره بر رابطه‌ی میان‌شان دلالت دارد و این‌چنین می‌توان نظر خانم استارک را اصطلاح کرد که آواهای آلپ نشینان و ژاپنی‌ها نه از هوره و مور بل‌که ریشه در مادر این آوازها دارد.


هر کدام از آوازهای هوره، مور و سیاچمانه دارای سبك مختص به خود هستند که از تلفيق شعر و آواز است و همين تفاوت سبب مي‌شود كه این آوازها، آزاد و متفاوت قلمداد شوند. اوج و فرودهاي هوره در کنار مور و سیاچمانه با مقام «قه‌تاري» در كُردي كه در مايه‌ي شور خوانده مي‌شود، دارای تشابهاتی است. هر کدام از این آوازها دارای مقام‌های خاص خود هستند.

انتهای پیام/





برچسب ها :

سیاچمانههورامیکردستان

نظرات کاربران :

اولین نفری باشید که در مورد این مطلب نظر می دهید!

دیدگاه های ارسالی شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد.
پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

نام *
 

کد امنیتی
 
   
Hawramanat Telegran Channel


آخرین اخبار