یکشنبه 5 مهر 1394 / 12:03|کد خبر : 36|گروه : فرهنگی

فرهنگ هورامان:

فرهنگ هورامان و جهاني شدن ؛ فرصت ها و چالش ها

فرهنگ هورامان و جهاني شدن ؛ فرصت ها و چالش ها

فه‌رهه‌نگوو هه‌ورامانی و جه‌هانی بیه‌ی؛ ده‌رفه‌تێ و ته‌نگ و چه‌ڵه‌مێ

پابلۆ نێرۆدا هۆنیاری ئێنقێلابی و شۆڕشگه‌ری شیلیایی یاگێوه‌نه‌ واته‌بێش: «وه‌ختارێو دیانێ وێمةره، مدیۆ ئینانێ جه‌هانه‌نه‌ و دنیانه‌ م‍ژناسام، به‌ڵام خه‌ڵكوو وه‌ڵاتوو وێم مه‌ژناسانێم و له‌یده‌نا په‌یشا، شۆنۆ ئینه‌یه‌ره‌، ئامانێوه‌ پوێره‌ و كه‌وتانێ كاركه‌رده‌ی سه‌روو فه‌رهه‌نگوو وێماره». ئێمه‌چ سه‌روو ده‌ستووروو! چراغی كه به خانه رواست، به مسجد حرام است، و ‌رێكایی ویروو گه‌وره‌ پیاكه‌و به‌ڵخیه‌نه‌ كه‌ واته‌نش: (در زمین دیگران خانه مكن/ كار خود كن،كار بیگانه مكن) ئامه‌یمێنه مه‌یدانوو فه‌رهه‌نگوو هه‌ورامانی و به‌ شانازیه‌وه‌ كارش په‌ی كه‌رمێ. چوونكه‌تی پێسه‌ هه‌ورامی ماچۆ ئینایمێ سه‌روو ئی باوه‌ریه‌وه‌ كه‌: خه‌یرۆ خوێشی؛ نه‌ك ده‌روێشی.

فه‌رهه‌نگوو هه‌ورامانی و جه‌هانی بیه‌ی؛ ده‌رفه‌تێ و ته‌نگ و چه‌ڵه‌مێ

وه‌رشیپان

پابلۆ نێرۆدا هۆنیاری ئێنقێلابی و شۆڕشگه‌ری شیلیایی یاگێوه‌نه‌ واته‌بێش: «وه‌ختارێو دیانێ وێمةره، مدیۆ ئینانێ جه‌هانه‌نه‌ و دنیانه‌ م‍ژناسام، به‌ڵام خه‌ڵكوو وه‌ڵاتوو وێم مه‌ژناسانێم و له‌یده‌نا په‌یشا، شۆنۆ ئینه‌یه‌ره‌، ئامانێوه‌ پوێره‌ و كه‌وتانێ كاركه‌رده‌ی سه‌روو فه‌رهه‌نگوو وێماره». ئێمه‌چ سه‌روو ده‌ستووروو! چراغی كه به خانه رواست، به مسجد حرام است، و ‌رێكایی ویروو گه‌وره‌ پیاكه‌و به‌ڵخیه‌نه‌ كه‌ واته‌نش: (در زمین دیگران خانه مكن/ كار خود كن،كار بیگانه مكن) ئامه‌یمێنه مه‌یدانوو فه‌رهه‌نگوو هه‌ورامانی و به‌ شانازیه‌وه‌ كارش په‌ی كه‌رمێ. چوونكه‌تی پێسه‌ هه‌ورامی ماچۆ ئینایمێ سه‌روو ئی باوه‌ریه‌وه‌ كه‌: خه‌یرۆ خوێشی؛ نه‌ك ده‌روێشی.

هه‌ر چه‌ن نه‌واچیا دیارا، ئێمه‌ ئینایمێ سه‌روو ئی باوه‌ر و راوینیه‌وه‌ كه‌ حه‌ر ژیار، شارستانیه‌ت و فه‌رهه‌نگێو هه‌م هێنوو ئا كه‌سیه‌، گرۆیه ‌یام كۆمه‌ڵگایه‌نه‌ كه‌ وه‌شش كه‌رده‌ن و كارش پنه‌ كه‌رۆ و هه‌رمانبه‌ری هه‌میشه‌گیش بیه‌ن و ئا فه‌رهه‌نگه تایبه‌ته‌ چا وه‌ڵاته‌نه‌ و چا مه‌حاڵه جۆغرافیایه‌نه‌ هۆرش دان، گه‌شه‌ش كه‌رده‌ن و یاوان سه‌ركه‌ل و بومی بیه‌نه‌وه‌ و هه‌م‌ وه‌رچه‌مێوی گردین و وه‌رهه‌ڵاته‌ره‌نه‌ هێنوو گردو كۆمه‌ڵگاو به‌شه‌ریا كه‌ چنی ئا ئه‌ندیشه‌ و فه‌رهه‌نگیه‌ سه‌رووكارشا هه‌ن، مژناساش، هه‌رمانبه‌رێشه‌نێ و تڵانێوه‌ سه‌رته‌ره‌یچه‌نه‌ پێسه‌ گردوو ئا ئێحساسه‌ هامبه‌شانه‌ كه‌ دنیانه‌ و به‌ینوو گردو خه‌ڵكیه‌نه‌ پێسه‌ ئێحتێرام به‌ ئازادی و ...به‌یه‌ك چه‌م مێژۆ.

شیپانه‌

وه‌ڵێ كارده‌وه‌ژێ و پرگشناسی بنه‌ڕه‌توو بابه‌كه‌ی، په‌ی رۆشنه‌وه‌ كه‌رده‌ی باسه‌كه‌ی لاو ئا ده‌سه‌ جه‌ وانیاره‌ ئازیزه‌كا، چنی وه‌ڵاتی وه‌رباسی ئاشنایی كه‌مشا هه‌ن و‌ رێكایی و لاپلای پابه‌ست بیه‌ی پرگشناسی ئاكادمیك و زانستی فاكته‌كه‌یه‌ره‌؛ فره ‌كۆرت و خێرا و به ‌یه‌ك چه‌م، ته‌ماشێڤوو ویه‌رینوو هه‌ورامانی كه‌رمێ. فه‌رهه‌نگی دیاری كریا چی باسه‌نه ‌یانێو هورامان؛ به‌شێو جه خه‌رمانوو یانه‌و وه‌ڵاتوو ئه‌هوورایی به‌ینوننه‌هره‌ینی و شارستانیه‌توو مێزۆپۆتامیاییا. یانێو حه‌ر ئا یاگێنه‌ كه‌ پێسه ‌یۆ جه‌ كۆڵه‌كه‌ بنه‌ڕه‌تیه‌كاو ته‌وه‌ن مووره‌كێ ڕسای فه‌رهه‌نگه‌ تریفه‌داره‌ كۆنه‌كا بیه‌ن و پێسه‌ یۆ جه‌ بێشكه‌كاو شارستانیه‌توو ئینسانی ئه‌ژناسیان. به‌ڵام ئی فه‌رهه‌نگه‌یچه‌ پێسه‌ نامۆ هه‌ورامانی به‌ وه‌ركارو گردو هۆكارا كه‌ واته‌ی و شییه‌وه‌ كه‌رده‌یشا نیا‌ تاقه‌توو ئی وتاریه‌نه‌؛ هه‌زار تۆ گاهه‌ز و ویره‌وه ‌شیه‌یه‌نه‌ گم بیه‌ن. پی گردوو قساوه‌؛ هه‌ورامان ئی وه‌ڵاته‌ گه‌وره‌ سه‌ربه‌رزه‌، كه‌ سه‌ره‌ش یاوان به‌رزی ئاسمانی به‌ ده‌ره‌كڵه‌كاش كه‌ ئینده‌و خیاڵی قووڵێ و دوورێنێ و ئاخرشا میاڤۆ سیروانی په‌ڕ شه‌پۆلوو فه‌رهه‌نگ و شارستانیه‌تی كۆنش، به‌ هۆبه‌ و هه‌واری ئه‌وه‌ڕازیا به‌ شه‌وبۆ، چنوور و سووره‌هه‌راڵه‌ش یاگه ‌و په‌نایێوه‌ن په‌ی خه‌ڵكانێوی به‌ نه‌رم و نیانی هه‌راڵه‌و واماو به‌ وه‌شه‌سیاوی عه‌شقوو نازاراش و هه‌ر چا حاڵه‌نه‌ كۆڵنه‌دای و سه‌ختی تاش و تل و ته‌وه‌نیش كه‌‌ زه‌مانه‌و ئه‌سكه‌نده‌ریه‌وه‌ تا ئیسه‌ كه‌سێو نه‌یاران ئاگه‌ی گێرۆنه‌ و به‌ درێژایی ویه‌رینیش له‌له‌ و ئێسكچی فه‌رهه‌نگیش بیه‌ن و پێسه‌ قانێعی واته‌ن:

شاخی هه‌ورامان هه‌رچه‌ن ره‌نجه‌ڕۆم

زۆر چـــاك بزانه‌، كه‌ مه‌منونی تۆم

چوونكه‌ پاراستت، تۆ ئــــه‌و زمانه‌

تــێكه‌ڵت نــه‌كــه‌رد لــه‌گه‌ڵ بێگانه‌

هه‌ڵبه‌ت وه‌ركاروو ئی هه‌رمانێ نه‌ته‌نیا جۆغرافی و تۆپۆلوژی تایبه‌توو وه‌ڵاتی، كه‌ ڕاو شێوه‌و ژیوای و تایبه‌تی فه‌رهه‌نگوو هه‌ورامه‌کا بیه‌ن. مه‌سه‌ڵه‌ن وه‌ختاروو هێرشوو سپاو عه‌ره‌با به‌ ئا مه‌حاڵیه‌ و ئه‌رمانای قۆرئانی پێسه‌ كتێبوو دینی و پیرۆزوو وێشا، مه‌رۆهه‌ورامی ئارده‌نش و قۆرئانش چنی كتێبوو ماریفه‌توو پیری كه ‌یۆ جه‌ كتێبه‌ پێرۆزه‌كاو وێشا بیه‌ن ئێژانه‌ و كێشانه‌ كه‌رده‌ن و شۆنۆ شی‌یه‌وه‌ كه‌رده‌ی‌ و له‌یه‌كدای فره‌یه‌ره‌، قۆرئانشا قه‌بووڵ نه‌كه‌رده‌ن و تازه‌ شۆنۆ جه‌نگێوی فره‌ی تا ساڵۆ 318هێجری كه‌ كه‌مكه‌م عه‌ره‌بێ ئاماینێ دلێشا، مۆبارێزه‌ و خه‌باتێوی فه‌رهه‌نگی نه‌رێنیشا (نگاتیو) كه‌رده‌ن. ‌یۆ جه‌ سه‌رباقه‌ فه‌رهه‌نگیه‌كاو ئی مۆبارێزه‌یه؛ ماڕای ‌و وردوهان كه‌رده‌ی و گۆلاله‌وه‌ كه‌رده‌ی نامه‌ عه‌ربیه‌كا بیه‌ن. پێسه‌ محمدی كه‌ بیه‌ن به‌ حه‌مه‌، عبدالله‌ بیه‌ن به ‌عه‌به‌، مصطفی بیه‌ن به ‌مچه‌، محمود به  خۆله‌ و...

نسخه کامل این یادداشت به همراه چکیده فارسی قابل دریافت می باشد

دانلود

 





برچسب ها :

فرهنگ هورامیوه رشیپانپابلو نیرودا

نظرات کاربران :

مراد محمدي. سنندج [سه شنبه 7 مهر 1394 | 13:40] پاسخ

مقاله زيبايي ست. با تشكر

دیدگاه های ارسالی شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد.
پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

نام *
 

کد امنیتی
 
   
Hawramanat Telegran Channel


آخرین اخبار
پربازدیدترین های یک ماه اخیر